(+48 61) 885 05 00 Buletyn Informacji Publicznej Rejestracja online Spacer wirtualny! RODO Samorząd Województwa Wielkopolskiego
Wielkopolskie Centrum Onkologii jest członkiem europejskiej sieci OECI. Kliknij aby poznać szczegóły organizacji. Zobacz certifikat

Europejski Dzień Walki z Czerniakiem

Przed nami Europejski Dzień Walki z Czerniakiem – 12.05.2020. Warto przypomnieć, że czerniak złośliwy stanowi około 2% wszystkich nowotworów na świecie oraz 1% wszystkich zgonów. Rocznie rozpoznaje się na świecie około 288 000 nowych przypadków, w tym bardzo rzadko w Japonii (100 razy rzadziej niż w Australii) [1]. Zachorowalność na nowotwory złośliwe skóry rośnie szybciej niż na inne nowotwory; za wyjątkiem raka płuc i piersi u kobiet. Podobne trendy obserwuje się w Polsce (tab. 1). W 2017 roku zarejestrowano w Polsce, 3 785 przypadków nowych zachorowań na czerniaka złośliwego skóry (w 2011 r. było to 2 642 przypadków) [2].Umieralność z powodu czerniaka skóry w Polsce jest nieco wyższa (o około 20%) niż średnia dla UE. Taka sytuacja epidemiologiczna stanowiła uzasadnienie dla uruchomienia w Polsce Ogólnopolskiego programu profilaktyki nowotworów skóry. Głównym celem programu profilaktycznego jest zwiększenie świadomości grupy docelowej na temat metod zapobiegania nowotworom skóry i metod samobadania skóry. Na realizację programu składa się: a) komponent edukacyjny skierowany do kadry medycznej i osób będących w grupie ryzyka oraz b) komponent medyczny polegający na udzielaniu świadczeń zdrowotnych (tj. badań video/dermatoskopowych). Projekt realizuje w Polsce sześć jednostek (beneficjentów programu) – jedną z nich jest Wielkopolskie Centrum Onkologii (więcej informacji znajdziecie Państwo na stronie: www.wco.pl/ppns).

 

Tab. 1. Czerniak złośliwy skóry (C-43), zachorowalność, Polska (Źródło: onkologia.org.pl, data wejścia 28.02.2020)

Rok Kobiety
Liczba

Wsp. sur

(na 100 000 pop)

Wsp. stand na świat (na 100 000 pop)
1990 500 2.6 2.0
1995 728 3.7 2.7
2000 961 4.8 3.4
2005 1205 6.1 4.0
2010 1350 6.8 4.3
2015 1823 9.2 5.5
Rok Mężczyźni
Liczba

Wsp. sur

(na 100 000 pop)

Wsp. stand na świat (na 100 000 pop)
1990 413 2.2 2.0
1995 566 3.0 2.6
2000 770 4.1 3.3
2005 984 5.3 4.0
2010 1195 6.4 4.4
2015 1777 9.6 6.0
Rok Ogółem
Liczba

Wsp. sur

(na 100 000 pop)

Wsp. stand na świat (na 100 000 pop)
1990 913 2.4 2.0
1995 1294 3.4 2.7
2000 1731 4.5 3.3
2005 2189 5.7 4.0
2010 2545 6.6 4.3
2015 3600 9.4 5.6

 

Wśród czynników ryzyka związanego z rozwojem nowotworów złośliwych skóry wyróżnia się trzy grupy:

  • Czynniki genetyczne
  • Środowiskowe,
  • Choroby ułatwiające (tab. 2).

 

Tabela 2. Czynniki ryzyka zachorowania na nowotwory skóry [1]
Czynniki genetyczne

·      Zespół znamion atypowych (FAMS, familial atypical nevi syndrome)

·      Zaburzenia genetyczne w chromosomach: 1p36, 6q, 7q31, 9p21, 10q23, 11q23; zaburzenia genów p16/CDK4, p14 i p53

·      Występowanie czerniaka w rodzinie:

– w pierwszym pokoleniu (zwiększenie ryzyka około 200-krotnie)

– około 2-4% rejestrowanych czerniaków skóry

·      Rodzinne zachorowania na nowotwory: xeroderma pigmentosum [istnieją doniesienia, również z badań klinicznych z rnadomizacją, o skutecznej profilaktyce farmakologicznej nie barwnikowych nowotworów skóry za pomocą kwasu all-trans-retinowego (ATRA)]; wrodzony retinoblastoma; zespół Lyncha typu2; zespół Li-Fraumeni, albinizm (bielactwo), raki podstawnokomórkowe (nevoid basal cel syndrome)

Czynniki środowiskowe

·      Promieniowanie ultrafioletowe (UVA, UVB)

·      Ekspozycja na substancje chemiczne

·      Promieniowanie jonizujące – głównie raki skóry

Choroby ułatwiające

·      Immunosupresja (np. transplantacje, chłoniaki)

·      Zmiany stanu hormonalnego

·      Przewlekłe zakażenia (w tym HPV 16 i 18) – dla raków skóry

 

Zwiększone ryzyko zachorowania na czerniaki i inne nowotwory złośliwe skóry ma związek z wieloma czynnikami, do których należą [3]:

  • mnogie znamiona – liczba znamion jest ważnym czynnikiem ryzyka zachorowania na czerniaki. Wykazano zależność pomiędzy liczbą znamion i ekspozycją na słonce u osób u osób w dzieciństwie i wieku młodzieńczym. U osób z minimum 5 znamionami o wielkości powyżej 6 mm ryzyko zachorowania na czerniaka jest 3-krotnie wyższe niż u osoby bez znamion. U osób z zespołem znamion atypowych (minimum 50 znamion o średnicy powyżej2 mm) ryzyko wzrasta 10 – krotnie. Zespół znamion atypowych bardzo często towarzyszy tak zwanym rodzinnym zachorowaniom na czerniaki,
  • znamiona wrodzone – występują u około 1% populacji, czerniaki najczęściej rozwijają się w tak zwanych znamionach olbrzymich (tj. o średnicy powyżej 20 cm),
  • przebyty czerniak lub inne nowotwory złośliwe skóry w wywiadzie – przy dodatnim wywiadzie rodzinnym w kierunku czerniaka u około 5-10% chorych wyleczonych z poprzedniego czerniaka można spodziewać się ponownego wystąpienia nowotworu. W przypadku czerniaków rodzinnych ryzyko ponownego rozwoju nowotworu jest wyższe (8% chorych z licznymi czerniakami – mutacje w genie sypresorowym CDKN2A). Dodatni wywiad rodzinny w kierunku czerniaka 3-8-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania na ten nowotwór. Mutacje genu B-RAF (głownie V600E) są zaangażowane w sporadyczne czerniaki skóry,
  • wiek i płeć – ryzyko zachorowania na czerniaki zwiększa się z wiekiem i jest większe u kobiet,
  • fototyp skóry – na zachorowanie zwłaszcza narażone są osoby rasy białej, o rudych/jasnych włosach, niebieskich oczach, z piegami (pheomelanina v. eumelanina; tab. 3)

 

Tabela 3. Wpływ fototypu skóry na ryzyko zachorowania na NZS [4}

 

  • Ekspozycja na promieniowanie słoneczne i sztuczne ultrafioletowe (łóżka opalające, solaria, PUVA, zamieszkiwanie w miejscach nasłonecznionych), jest prawdopodobnie głównym czynnikiem środowiskowym odpowiedzialnym za rozwój nowotworów skóry, w tym także czerniaków. Prawdopodobieństwo powstania nowotworów jest związane z dawką promieniowania UV, jego charakterem i typem skóry,
  • Oparzenia słoneczne (zwłaszcza przebyte w dzieciństwie),
  • Inne czynniki – u chorych po transplantacji narządów otrzymujących przewlekłą immunosupresję ryzyko pojawienia się czerniaków wzrasta 3 – krotnie w porównaniu z grupą kontrolną. Szczególnie narażeniu na rozwój tego nowotworu są chorzy na xeroderma pigmentosum.

Literatura:

  1. 1.  J Appl Phycol/Epub/2016.
  2. 2. KRN/onkologia.org.pl/2020.
  3. 3. Złośliwe nowotwory skóry. Praktyczny przewodnik dla lekarzy/Via Medica/2011.
  4. 4. ECAC/ cancer-code-europe.iarc.fr/2020.